Tags

, , , , , , ,

Woensdag 19 maart zijn er weer gemeenteraadsverkiezingen in Nederland. De opkomst lijkt dramatisch laag te worden. Het is door het gedrag van sommige politici begrijpelijk dat steeds meer mensen het vertrouwen in de politiek verloren hebben. Maar in historisch perspectief blijft het recht om mee te mogen beslissen toch heel bijzonder:

In de 19e eeuw gold in Nederland het censuskiesrecht. Alleen mannen van 23 jaar en ouder, die meer dan een bepaald bedrag aan directe belastingen betaalden, hadden stemrecht. Na 1887 werden de normen om te mogen stemmen verruimd, ofwel “opgerekt” tot mannen, die door de Kieswet te bepalen tekenen van geschiktheid en maatschappelijke welstand bezitten. Vanwege de rekbaarheid van deze begrippen werd het artikel wel het het caoutchouc-artikel genoemd (rubber).

Zo kon men volgens de kieswet van 1896, naast door het betalen van een bepaald bedrag aan belastingen,  ook stemrecht krijgen als men een bepaald bedrag aan spaargeld had, of bepaalde diploma’s of een eigen woning bezat, of een bepaald bedrag aan loon ontving.

In 1917 werd het door het caoutchouc-artikel inmiddels steeds verder verwaterde censuskiesrecht afgeschaft en vervangen door het algemeen kiesrecht. Dat wil zeggen: alleen voor mannen! Pas twee jaar later ook vrouwen actief kiesrecht.

Standaard, 23-09-1889

De Standaard, 23-09-1889

Er zijn weinig familieleden actief geweest in de politiek. In 1889 meldt Johannes Jacobus Slaterus (1827-1917) zich als kandidaat voor de anti-revolutionaire kiesvereniging “Nederland en Oranje” in zijn woonplaats Dordrecht. Johannes Jacobus was na een loopbaan als landmeter bij het kadaster opgeklommen tot de rang van ingenieur-verificateur. Hij was kiesgerechtigd op basis van de huurwaarde van zijn woning (ƒ 390,-) aan de Nicolaas Maessingel 54 in Dordrecht.

In die tijd bestonden er nog geen politieke partijen, maar wel kiesverenigingen die kandidaten voordroegen. Oorspronkelijk waren deze van conservatieve aard, later steeds meer van liberale huize. In Dordrecht probeerden na 1880 de confessionelen deze alleenheerschappij te doorbreken. Slaterus had in 1886 al gekandideerd voor de Provinciale Staten namens de gereformeerde kiesvereniging “Vreest God, eert den Koning“. Deze kiesvereniging had inmiddels aansluiting gezocht bij bij de landelijke Anti-Revolutionaire Partij onder de naam “Nederland en Oranje”.

Dordrechtsche Courant, 17 juli 1883

Dordrechtsche Courant, 17 juli 1883

Succesvol was Slaterus niet bij de gemeenteraadsverkiezing van 1889: hij haalde 276 van 1221 uitgebrachte stemmen. Opnieuw waren het de liberalen die de verkiezing gewonnen hadden.

Algemeen Handelsblad, 26-09-1889

Algemeen Handelsblad, 26-09-1889

Het tweede familielid dat het probeerde in de politiek, mijn grootvader Hoezeas Slaterus (1894-1982), had meer succes. Bij de eerste naoorlogse gemeenteraadsverkiezingen in september 1946 stond hij in Leeuwarden als 19e op de lijst van de pas opgerichte Partij van de Arbeid. De PvdA was de grote overwinnaar van de verkiezingen in Leeuwarden en won 17 van de 35 raadszetels. Mijn opa was net niet direct gekozen maar trad in januari 1948 alsnog toe tot de raad als opvolger van B. Veenstra.. 

Leeuwarder Courant, 28-05-1953

Leeuwarder Courant, 28-05-1953

Opa bleef daarna nog 10 jaar in de Leeuwarder gemeenteraad actief. Bij de verkiezing in 1949 verloor de PvdA weliswaar een zetel, maar vier jaar later kreeg de partij er twee bij en had zelfs de absolute meerderheid in de raad. Het is leuk om de gemeenteraadsverslagen na te lezen op de website van het Historisch Centrum Leeuwarden. Het ging soms om kleine onderwerpen zoals verlichting op het uurwerk van de Oldehove, soms om grote onderwerpen zoals de financiering van de sociale woningbouw.

Terug naar onze tijd: deze lange democratische traditie in onze familie is voor mij reden genoeg om woensdag weer mijn stem uit te brengen…

Gemeenteraad in de raadszaal. Voor v.l.n.r. de raadsleden: J. de Jong, H. Slaterus, P.J. Mani, W.C. Dijkstra, W.A. van den Brink (allen Partij van de Arbeid). Achter v.l.n.r.: R. Wijkstra, F. Heystra, J. Venema, E. Beeksma, B.B. Hartstra en J. Visser (niet zichtbaar) (allen Partij van de Arbeid). Stenografen: mej. Y. Weidema (links) en mej. W. Steffering. Bron: Beeldbank HCL. Fotograaf: Sj. Andringa.

Gemeenteraad in de raadszaal. Voor v.l.n.r. de raadsleden: J. de Jong, H. Slaterus, P.J. Mani, W.C. Dijkstra, W.A. van den Brink (allen Partij van de Arbeid). Achter v.l.n.r.: R. Wijkstra, F. Heystra, J. Venema, E. Beeksma, B.B. Hartstra en J. Visser (niet zichtbaar) (allen Partij van de Arbeid). Stenografen: mej. Y. Weidema (links) en mej. W. Steffering.
Bron: Beeldbank HCL. Fotograaf: Sj. Andringa.